Tag: Slaap

Alle artikelen over slaap

Zomertijd: de gevolgen voor je slaap

Op de laatste zondag van maart begint ieder jaar de zomertijd. De klok gaat een uur vooruit en het blijft daardoor ’s avonds langer licht. Het brengt voor veel mensen ook slaapproblemen met zich mee.

Biologische klok


Onze biologische klok wordt aangestuurd door een gebied in de hersenen. De biologische klok zorgt er voor dat processen in het lichaam een vast ritme hebben. Het zorgt er bijvoorbeeld voor dat je op ongeveer de zelfde tijden slaapt en wakker bent. Het ritme van de biologische klok duurt eigenlijk iets langer dan 24 uur. Het is daarom makkelijker om je aan te passen aan de wintertijd (dan wordt de dag langer), dan aan de zomertijd (dan wordt de dag korter).

Daglicht

De biologische klok heeft onder andere licht nodig om het ritme aan te houden. Hierbij spelen allerlei hormonen een rol, zoals het hormoon melatonine. Zodra het donker wordt maakt de pijnappelklier, een kleine klier aan de achterkant van de hersenen, melatonine aan en geeft dit af in het bloed. Het lichaam krijgt dan een seintje dat het tijd is om te gaan slapen. Tegen de ochtend, als het licht wordt, neemt de aanmaak van melatonine weer af en word je vanzelf wakker.

Tips

Na het invoeren van de zomertijd kan je lichaam dus even last hebben van een slechter slaappatroon. Sommige mensen hebben hier totaal geen last van en anderen slapen nog weken slecht. Uit onderzoek blijkt dat vooral avondmensen last hebben om zich aan te passen naar de nieuwe tijd.
Om aan de nieuwe tijd te wennen kun je het probleem het beste meteen aanpassen: sta de volgende dag op op dezelfde tijd als normaal. Zorg dat je genoeg licht krijgt om wakker te worden: ga buiten een stuk lopen of doe de gordijnen open.
’s Avonds kun je het licht zo veel mogelijk vermijden door de gordijnen op tijd dicht te doen en niet meer naar een scherm te kijken vlak voordat je naar bed gaat.

Slapen met koude voeten

Iedereen heeft wel eens koude voeten, dat is heel normaal. Maar het vervelende is dat je met koude voeten niet goed in slaap kunt vallen.

Herverdeling van warmte

De beste slaapkamertemperatuur is gemiddeld 16 tot 20 graden Celsius. Dit komt omdat de warmte van je lichaam wordt herverdeeld voordat je gaat slapen. Je kerntemperatuur daalt en tijdens de diepste slaap is de temperatuur het laagst. Je huidtemperatuur wordt juist wat hoger. In de winter hebben veel mensen last van koude handen en voeten omdat vaten daar dan vernauwen om zo veel mogelijk warmte vast te houden.

Koude voeten

Heb je koude voeten en krijg je ze niet warm? Dan doe je waarschijnlijk geen oog dicht. Als je koude voeten hebt dan lukt het niet goed om de temperatuur te herverdelen. Het lichaam weigert zo in slaap te vallen. Vrouwen hebben meer last van koude voeten dan mannen. Ongeveer één op de drie vrouwen heeft last van. Uit onderzoek is gebleken dat je met warme voeten sneller in slaap valt. Het opwarmen van het lichaam voor het slapen gaan leidt tot sneller inslapen en een diepere slaap.

Warme voeten krijgen

Neem een warme douche of bed. Hierdoor warmt je lichaam op en krijg je een verhoogde huiddoorbloeding om de warmte kwijt te raken. De huidtemperatuur is dan verhoogd en de kerntemperatuur binnen in je lichaam daalt. Dat is de ideale combinatie om in slaap te vallen.
Als je beweegt krijg je het ook warm. Je bloedcirculatie komt zo goed op gang. Om warme voeten te krijgen kun je oefeningen uitvoeren. Je kunt je voeten ook een massage geven om ze weer warm te krijgen. Een kruik of een dik paar sokken werkt natuurlijk ook goed om je voeten warm te krijgen.

10 dingen die een goede slaap in de weg staan

Een kwart van alle Nederlanders heeft last van slaapproblemen. Slaapproblemen zorgen vaak voor klachten als concentratieproblemen, vergeetachtigheid of een slecht humeur. Een goede nachtrust is dus erg belangrijk voor je gezondheid! Neem je slaap serieus en pak de dingen waardoor je slecht slaapt aan.

#1 Wakker liggen van zorgen

Veel mensen liggen wakker van hun dagelijkse zorgen. Ruzies, geldzorgen, problemen op het werk… Deze gedachten houden heel veel mensen uit hun slaap. Probeer ’s nachts niet aan problemen te denken. Sta desnoods even op of schrijf alle gedachten van je af tot je gekalmeerd bent en de gedachten weg zijn.

#2 Alcohol

Alcohol lijkt er voor te zorgen dat je ontspant, maar in de praktijk wordt vaak het slaapritme verstoord. Je slaapt minder diep en zult daardoor vermoeider wakker worden.

#3 Telefoon

Nog even snel op Instagram kijken of de laatste WhatsApp berichten checken… Dat is geen goed idee. Leg de telefoon weg en maak met jezelf de afspraak niet meer op je telefoon te kijken tot de volgende ochtend.

#4 Lang uitslapen in het weekend

Lekker lang in bed blijven liggen in het weekend lijkt misschien een goed idee, maar dit doet meer kwaad dan goed. Het gooit je slaapritme in de war en het duurt enkele dagen voordat dat weer hersteld is. Probeer de hele week een vast ritme aan te houden en slaap in het weekend maximaal 1 of 1,5 uur extra dan normaal.

#5 Snurken

Een snurkende partner kan je nachtrust flink verstoren. Snurkers kunnen een geluid van wel 70 decibel produceren, dus het is niet gek dat je daar wakker van wordt. Ook als je zelf snurkt kun je last krijgen van concentratiestoornissen, hoofdpijn en vermoeidheid. Een op maat gemaakte anti-snurkbeugel kan dit oplossen.

#6 Middagdutjes

Een dutje van in de middag klinkt verleidelijk om wat slaap in te halen, maar kijk uit dat je niet te lang dut. Een dutje van 20 á 30 minuten kan helpen de dag goed door te komen, maar als je veel langer gaat slapen raakt je slaapritme in de war.

#7 Fel licht

Licht houdt je langer wakker. Melatonine, een slaaphormoon, speelt een belangrijke rol in je slaap-waakritme. Het maakt je slaperig als het donker wordt, maar dan moet het wel donker genoeg zijn. Felle lampen of het licht van je mobieltje kunnen je langer wakker houden. Zorg dus voor een donkere slaapkamer voor een betere nachtrust.

#8 Temperatuur

Als het heel warm of heel koud is slaap je niet lekker. Je lichaamswarmte wordt herverdeeld voordat je gaat slapen en de kerntemperatuur daalt. De beste slaapkamertemperatuur is daarom gemiddeld 16 tot 20 graden. Zoek uit welke temperatuur het beste bij je past en misschien kun je de verwarming een uurtje voor je naar bed gaat uitzetten.

#9 Cafeïne

De werking van cafeïne voel je ongeveer een half tot twee uur na een kop koffie. Sommige mensen merken de gevolgen van cafeïne zelfs nog veel langer. Drink daarom geen koffie (of thee) meer laat op de avond.

#10 Laat en vet eten

Een stevige of vette maaltijd voor je gaat slapen is geen goed idee. Je lichaam moet dan veel moeite doen om het te verteren waardoor je de slaap moeilijk kan vatten.

Man verzwijgt slaapproblemen en moet ruim €70.000 terugbetalen

Tijdens het afsluiten van een arbeidsongeschiktheidsverzekering moet je volledige openheid van zaken geven. Daar kwam een restauranthouder op pijnlijke manier achter. Hij verzweeg dat hij al jaren slecht sliep en hij moet nu van zijn verzekeraar ruim de €70.000 aan ontvangen uitkering terugstorten.

Verzekering

De man sloot in 2008 zijn arbeidsongeschiktheidsverzekering af bij De Amersfoortse. Tijdens de aanvraag werd in een gezondheidsverklaring onder andere gevraagd of sprake was van aandoeningen of klachten van psychische aard zoals depressie, overspannenheid, overwerktheid, slapeloosheid of een burn-out. Daarop antwoordde de restauranthouder nee terwijl hij vaak ’s nachts wakker werd en zich daarvoor al eens had laten onderzoeken in een slaapcentrum. Hij was door het slechte slapen overdag vaak moe, ook daarvoor had hij ook zijn bloed laten onderzoeken. Uit dat onderzoek kwam echter geen oorzaak naar voren.

Arbeidsongeschikt

In 2016 meldt de man zich arbeidsongeschikt. Hij heeft last van pijn op de borst, benauwdheid en is snel moe. De verzekeraar keert geld uit maar doet ook onderzoek. De huisarts van de man meldt in 2017 dat de man al een jaar of 20 slecht slaapt. Een medische oorzaak is er niet, het komt waarschijnlijk door stress.

De verzekeraar besluit de uitkering meteen stop te zetten en de al uitgekeerde bedragen van in totaal €73.180,45 terug te vorderen. Volgens de verzekeraar was de man niet geaccepteerd voor de verzekering als zij hadden geweten van zijn slaapproblemen.

Slapeloosheid

De man verzet zich tegen de beslissing en stapt naar het Klachteninstituut Financiele Dienstverlening (Kifid). Volgens de man valt slecht slapen niet onder aandoeningen van psychische aard. Ook vindt hij niet dat ’s nachts af en toe wakker worden hetzelfde is als slapeloosheid. De vermoeidheid is een risico van zijn vak in de horeca, vindt de man.

De Verzekeraar is het daar niet mee eens. Allerlei slaapklachten vallen onder slapeloosheid. Ook had de man moeten weten dat dit relevant was omdat er in de gezondheidsverklaring expliciet naar gevraagd werd. Het Kifid is het met de verzekeraar eens. De man heeft zijn mededelingsplicht geschonden en moet het geld terugbetalen. Daarvoor krijgt hij een betalingsregeling.

Onderzoek naar slaaprijders


Buitenlands onderzoek wijst uit dat een op de vijf zware ongevallen te wijten is aan slaperigheid achter het stuur. Door vermoeidheid neemt de rijvaardigheid en alertheid af. Zo kun je minder snel reageren op bijvoorbeeld snelheidsvermindering of plotseling overstekende voetgangers. Eerder onderzoek toont aan dat als je lang wakker bent, dat gelijk staat met 0,5 promille alcohol in het bloed. Net als na het drinken van alcohol is de reactiesnelheid trager en kost het moeite om in een rechte lijn te blijven rijden.

Er wordt nu door de politie regelmatig gecontroleerd op alcohol, maar controleren op vermoeidheid komt nog niet voor. In België gaan ze daar toch mee beginnen. Naast een blaastest start de Vlaamse Stichting Verkeerskunde (VSV) nu ook met een slaaptest. Tijdens verkeerscontroles wordt bij vierhonderd bestuurders een speekselmonster afgenomen. Het speeksel wordt in een laboratorium onderzocht op melatonine, een slaaphormoon. Hiermee kan bepaald worden of iemand toe is aan slaap en of het wel verstandig is achter het stuur te zitten.
Naast de speekseltest krijgen automobilisten ook een vragenlijst over vermoeidheid en slapen. Zo probeert de stichting te achterhalen of mensen misschien denken dat ze niet moe zijn, terwijl ze dat wel zijn op basis van de resultaten van de speekseltest. Vaak wordt de invloed van vermoeidheid op ons rijgedrag namelijk onderschat. De resultaten van dit onderzoek worden in februari verwacht.

De voordelen van 43 minuten langer slapen

Voldoende slaap is zeer belangrijk voor je gezondheid, blijkt ook uit nieuw onderzoek van de Pennsylvania State University. Het twee weken durende onderzoek richtte zich op 53 studenten. Eerst werd de gezondheid van de studenten gecontroleerd door hun gewicht, bloeddruk en hartslag te meten. Vervolgens kreeg iedere deelnemer polssensoren. Zo konden de wetenschappers de slaappatronen controleren.

Onderzoek

Tijdens de eerste week mochten de studenten hun gewone slaapritme aanhouden. Daaruit bleek dat ze allemaal minstens 6 uur per nacht sliepen. Tijdens de tweede week kregen de studenten de opdracht om een uur langer te slapen. Tussendoor werden er weer gezondheidscontroles gehouden door hun bloeddruk en hartslag opnieuw te laten opmeten.

Veel studenten hadden er moeite mee om dat extra uur slaap te pakken. Veel studenten gaven aan het veel te druk te hebben en dus geen volledig uur langer konden slapen. Tweederde van de studenten lukte het wel om gemiddeld 43 minuten langer te slapen per nacht. En die extra tijd bracht een heleboel gezondheidsvoordelen teweeg. De studenten voelden zich overdag energieker, positiever en minder slaperig. Opvallend: door de extra slaap hadden ze een veel betere bloeddruk. Een van de onderzoekers geeft aan dat ze wel hadden verwacht dat een goede nachtrust het humeur en energiepeil zou beïnvloeden, maar ze hadden geen effect verwacht op de bloeddruk.

“Zelfs een kleine aanpassing of iets eerder in bed kruipen kan een enorme impact hebben op de gezondheid”, aldus een van de onderzoekers.

Meer slaap krijgen

Een kwart van de Nederlanders kampt met slaapproblemen . Stress en minder regelmaat in de dag kunnen bijdragen aan een slechte nachtrust. Andere dingen die je moet vermijden bij slaapproblemen: laat op de avond sporten of een slaapmutsje nemen. Ook een snurkende partner is slecht voor gezondheid en het gebruiken van slaapapps is niet aan te raden. Nog een keer op de snooze-button drukken draagt niet bij aan een goede slaap. Rust nemen voordat je naar bed gaat en een warme douche voor het slapengaan zijn de beste omstandigheden voor een goede nachtrust.

Inzicht krijgen in je eigen slaap? Doe de online slaapapneu test of doe thuis een slaaponderzoek.

Let op met melatonine

Steeds meer mensen hebben last van slaapproblemen en nemen een tabletje met melatonine als ze niet goed kunnen slapen. Veel mensen gaan er van uit dat het gebruik van melatonine veilig is omdat melatonine een lichaamseigen hormoon is. Ook is melatonine zonder recept te verkrijgen in de drogist. Maar is het gebruik van melatonine wel zo onschuldig?

Wat is melatonine?

Melatonine is een lichaamseigen hormoon dat voor het slaap-waakritme in ons lichaam zorgt. Zodra het donker begint te worden maakt de pijnappelklier, een kleine klier aan de achterkant van de hersenen, melatonine aan en geeft dit af in het bloed. Het lichaam krijgt dan een seintje dat het tijd is om te gaan slapen. Tegen de ochtend neemt de aanmaak van melatonine weer af en wordt je vanzelf wakker.
Melatonine wordt vooral voorgeschreven bij slaapproblemen die veroorzaakt worden door een verstoring van de biologische klok. Denk bijvoorbeeld aan mensen met een jetlag, mensen die in wisselende diensten werken of ouderen waarbij de biologische klok minder goed werkt. Als deze mensen melatonine op het juiste tijdstip innemen verbetert dit de kwaliteit van de slaap.

Timing van melatonine

Bij verkeerd gebruik kan melatonine juist slaapproblemen, vermoeidheid en hoofdpijn veroorzaken. Timing is daarbij erg belangrijk. Melatonine beïnvloedt namelijk het bioritme. Als je de melatonine te vroeg of te laat inneemt wordt het slaap-waakritme verstoord.
Voor sommige mensen verdwijnt het effect na verloop van tijd, waardoor ze de dosis weer verhogen. Zo blijft er constant een hoog niveau van melatonine aanwezig. Zo raakt je biologische klok in de war. Dit kan er voor zorgen dat mensen last krijgen van hoofdpijn of niet kunnen doorslapen.

Biologisch ritme

Melatonine is dus niet zomaar een slaappil. De juiste timing is afhankelijk van je interne ritme en het type slaapstoornis waarvoor het gegeven wordt. Overleg met je arts om het juiste tijdstip te bepalen.
Tip: je eigen melatonineproductie wordt sterk beïnvloed door de blootstelling aan licht. Als het donker wordt maak je automatisch meer melatonine aan. Als je ’s avonds nog lang in fel (kunst)licht zit wordt de melatonine-afgifte onderdrukt. Daarom wordt aangeraden om ’s avonds zo min mogelijk gebruik te maken van je telefoon of laptop. Het felle blauwe licht van het beeldscherm heeft namelijk invloed op je biologisch ritme en zorgt er voor dat er geen slaaphormonen worden aangemaakt.

Om een goed beeld te krijgen van je slaap kun je het beste een officiële slaaptest doen. Er is een eenvoudige test die ook thuis uitgevoerd kan worden.

Neem contact op met onze experts om te bekijken of een slaaptest bij u noodzakelijk is.

Kwart van de Nederlanders heeft slaapproblemen



Bijna een kwart van de Nederlanders van 25 jaar en ouder had in 2018 last slaapproblemen. Dat blijkt uit de Gezondheidsenquête van het CBS.

Onderzoek

In de Gezondheidsenquête werd aan de deelnemers gevraagd of ze de afgelopen twee weken last hadden van problemen met slapen, zoals moeite met in slaap vallen, moeite om door te slapen of te vroeg wakker worden. Daarop gaf 24 procent een bevestigend antwoord, omgerekend zijn dat bijna 3 miljoen Nederlanders. In 2017 was het nog 21 procent.
Van de mensen die slaapproblemen hebben zegt 40 procent dat ze zó slecht slapen dat het hun dagelijks functioneren belemmert. Zij hebben last van onder andere concentratieproblemen, vergeetachtigheid of een slecht humeur.

Vooral arbeidsongeschikten

Van de werkenden meldde 19 procent het slaapprobleem. Bij mensen die zichzelf arbeidsongeschikt noemden, was het aantal slechte slapers 58 procent. Van deze groep zegt 81 procent dat hun dagelijks functioneren wordt aangetast door de slaapproblemen. Met dit onderzoek kan niet worden vastgesteld of de arbeidsongeschikten eerst slaapproblemen hadden en hierdoor hun werk moesten stilleggen óf andersom.

Rust creëren

Het blijkt dat problemen met nachtrust samenhangen met een slechte geestelijke gezondheid, langdurige aandoeningen en pijn. Zo bleek dat mensen met een minder goede geestelijke gezondheid drie keer zoveel kans op slaapproblemen hadden dan mensen met een goede geestelijke gezondheid. Mensen met chronische slapeloosheid kunnen overdag moeizaam functioneren. Ze kunnen slechter omgaan met stress en zijn vatbaarder voor gezondheidsproblemen.
Stress en minder regelmaat in de dag kunnen bijdragen aan een slechte nachtrust. Andere dingen die je moet vermijden bij slaapproblemen: laat op de avond sporten of een slaapmutsje nemen. Last van een snurkende partner? Stop het gesnurk. Leg je telefoon weg, maak géén gebruik van slaapapps en vermijd snoozen. Rust nemen voordat je naar bed gaat en een warme douche voor het slapengaan zijn de beste omstandigheden voor een goede nachtrust.

Inzicht krijgen in je eigen slaap? Doe de online slaapapneu test of doe thuis een slaaponderzoek.

Thuis een slaaponderzoek doen

Een slaaponderzoek in het ziekenhuis is voor veel mensen onprettig. De bedrading en slapen op een onbekende plek zorgen vaak voor een slechte nachtrust. Om vast te stellen of iemand aan slaapapneu lijdt is een slaaponderzoek echter noodzakelijk. Het is sinds kort mogelijk om thuis een slaaponderzoek te doen om te kijken of iemand aan slaapapneu lijdt.

Slaaponderzoek met de WatchPAT

De WatchPAT is een klein apparaatje waarmee u thuis uw slaap kunt controleren. De WatchPAT bestaat uit een sensor, vingersonde en een armband. Via een klein kabeltje zijn deze onderdelen met elkaar verbonden. Voor het slapengaan plakt u de sensor op uw borst, doet u de vingersonde om uw vinger en de armband om uw pols. Gedurende de nacht zal de WatchPAT alle informatie opslaan in het systeem. In de kliniek kan het apparaat uitgelezen worden en ontvangt u vervolgens een volledig rapport met de uitslagen en een indicatie of er sprake is van apneu. Met dit rapport kunt u eventueel naar uw huisarts of KNO voor verder onderzoek. De slaaptest met de WatchPAT is tevens geschikt als second opinion. Lees hier een wetenschappelijke artikel over de WatchPAT.

Wat wordt er gemeten?

De WatchPAT meet de volgende onderdelen:

  • De totale tijd dat u het apparaat aan heeft gehad
  • Totale slaaptijd
  • AHI apneu/hypopneu index, het gemiddelde aantal apneus (ademstops langer dan 10 seconden) of hypopneus (gedeeltelijke obstructie van de ademhaling) per uur
  • RDI ademhalingsstoornisindex
  • ODI zuurstofverzadigingsindex, het aantal keren dat de zuurstof in uw bloed daalde met 4% of meer per uur
  • Slaapstadia: hoe lang u zich in elk slaapstadium bevindt (wakker/licht/diep)
  • REM-slaapstadium, het percentage van uw slaap dat u zich in het REM-slaapstadium bevindt
  • Hartslag
  • Positie van het lichaam: wanneer u op uw rug, buik of zij geslapen heeft
  • Intensiteit van snurken (dB)

Na een nacht slapen met de WatchPAT ontvangt u een volledig rapport met de uitslagen. In dit rapport wordt ook de betekenis van de uitslagen aan u uitgelegd. Download hier een voorbeeld van een rapport van de WatchPAT.

Slaaptest aanvragen

Maak een afspraak bij een van onze klinieken om dit thuis slaaponderzoek aan te vragen. Tijdens het kosteloze eerste consult wordt bepaald of de slaapcheck noodzakelijk is.

Wilt u eerst meer inzicht krijgen in hoe groot uw snurk probleem is? Doe de gratis online apneu-test en krijg een eerste indicatie of sprake is van enkel snurken of eventueel slaapapneu.

Met vermoeidheid achter het stuur? Levensgevaarlijk!

De ANWB waarschuwt weggebruikers om niet de weg op te gaan bij vermoeidheid.

Op vakantie

De auto en caravan zijn volgeladen, tijd om naar het zuiden te vertrekken. Vaak wordt er in de nacht of ’s ochtends vroeg vertrokken en worden er op één dag vele kilometers gereden. Maar let op, volgens de ANWB ligt vermoeidheid op de loer doordat mensen langere afstanden rijden dan ze gewend zijn en vroeg opstaan om files te vermijden. Alleen al in Nederland veroorzaakt vermoeidheid zo’n 700 tot 1000 ernstige ongelukken per jaar. Door de vermoeidheid neemt de rijvaardigheid en alertheid af. Zo kun je minder snel reageren op bijvoorbeeld snelheidsvermindering of plotseling overstekende voetgangers.

Vergelijkbaar met een paar glazen alcohol

Volgens Veilig Verkeer Nederland heeft een slapeloze nacht dezelfde invloed op ons rijgedrag als wanneer we een paar glazen alcohol achter de kiezen hebben. Net als na het drinken van alcohol is de reactiesnelheid trager en kost het moeite om in een rechte lijn te blijven rijden. Zo kun je een overstekende voetganger een fractie later zien en kun je letterlijk op een file inrijden omdat je niet op tijd ziet dat je voorganger remt.

Herken vermoeidheid

Zorg dat je uitgerust bent als je de auto instapt. Merk je dat je moeite hebt met focussen (veel knipperen en zware oogleden) dan is dat een indicatie dat je vermoeid bent. Ook dagdromen, de afslag missen en bumperkleven zijn signalen waaraan je vermoeidheid kunt herkennen.

De oorzaak van deze vermoeidheid is vaak een (chronisch) slaaptekort is het gevolg van te weinig slaap. Gemiddeld genomen heeft iemand 8 uur slaap nodig. De kwaliteit van de slaap is ook belangrijk, als je slaap vaak onderbroken wordt kan dit ook leiden tot slaapproblemen. De slaapkwaliteit kan ook beïnvloed worden door slaapstoornissen zoals bijvoorbeeld slaapapneu.

Oplossing

Een aantal tips om vermoeidheid achter het stuur te voorkomen:

  • Zorg voor voldoende nachtrust.
  • Rij bij voorkeur overdag. ‘s Nachts ben je van nature minder alert.
  • Zorg voor een aangename temperatuur in de auto. Zet de airco aan want warmte maakt je slaperig.
  • Houd regelmatig pauze, telkens na ongeveer 2 uur rijden
  • Drink regelmatig en neem een lichte maaltijd.
  • Zet de autostoel in een actieve positie zodat je niet onderuit hangt.
  • Heb je een medebestuurder? Wissel dan regelmatig.
  • Neem een powernap. Onderzoek toont aan dat twintig minuten slaap het beste wapen is tegen oververmoeidheid.