De zomertijd is ingegaan, de lente is officieel begonnen, de dagen worden langer en de zon laat zich vaker zien. Alle reden om met frisse energie aan dit nieuwe seizoen te beginnen. Toch geldt dat niet voor iedereen. Veel mensen zeggen rond deze tijd van het jaar last te hebben van ’voorjaarsvermoeidheid’. Waar wordt dit door veroorzaakt? En is het een erkend fenomeen?

Tara van Geldorp
Verslaggever lifestyle

Bert Lenaert is universitair docent gezondheidsbevordering aan de Universiteit Maastricht en doet als psycholoog onderzoek naar vermoeidheid en slaap. Volgens hem ervaren mensen die spreken van voorjaarsvermoeidheid klachten als futloosheid, weinig energie en algemene vermoeidheid.

„Soms hebben ze ook weinig motivatie of zin om aan activiteiten te beginnen. Het kan gepaard gaan met concentratieproblemen of een verhoogde prikkelbaarheid. In de volksmond wordt het vaak omschreven als opstartproblemen, zoals een cabrio die de hele winter in de garage heeft gestaan. Het lichaam staat nog in wintermodus”, vertelt hij.

Toch benadrukt de slaapexpert: „Het is geen erkende medische aandoening. Er is dus ook geen directe medische behandeling nodig.” Op de vraag of het fenomeen bestaat, antwoordt hij dan ook: „Ja en nee.”

Geen wetenschappelijk bewijs

Hij licht toe: „Aan de ene kant wel, omdat mensen het ervaren en herkennen bij zichzelf. Aan de andere kant laat wetenschappelijk onderzoek zien dat er weinig bewijs is voor echte seizoensvariaties in vermoeidheid. Als die er al zijn, dan zeker niet wanneer de dagen langer worden.”

Volgens Lenaert is er meer bewijs voor een winterdip. „Dat kan zich uiten in vermoeidheid, maar ook in een veranderende stemming. Zo bestaat er bijvoorbeeld winterdepressie, gekenmerkt door somberheid of het verlies van plezier of interesse in dagelijkse activiteiten. Typisch aan winterdepressie is dat deze doorgaans vanzelf verdwijnt wanneer de dagen weer langer worden in de lente.”

Nieuw onderzoek

Omdat er weinig wetenschappelijk bewijs is voor voorjaarsvermoeidheid, deed de Universiteit van Bazel onderzoek naar dit fenomeen. Ruim 400 mensen uit drie Europese landen namen deel. Opvallend genoeg gaf 47 procent van de deelnemers aan last te hebben van voorjaarsvermoeidheid.

Dezelfde deelnemers werden gedurende een jaar op verschillende momenten bevraagd over hun slaapkwaliteit en mate van vermoeidheid. Daaruit bleek dat er geen duidelijke pieken waren in bepaalde maanden of seizoenen. Wel voelden mensen zich minder moe op dagen met meer daglicht.

Hoewel veel mensen het fenomeen herkennen, tonen deze metingen geen seizoensgebonden schommelingen in vermoeidheid of slaapkwaliteit. Volgens de onderzoekers is de beleving van ’voorjaarsvermoeidheid’ mogelijk eerder het gevolg van culturele verwachtingen en zelfbevestiging dan van een daadwerkelijk lichamelijk patroon.

’Handig label’

Lenaert zegt hierover: „Een mogelijke verklaring is dat het een handig label is dat wordt geplakt op een vaag gevoel van vermoeidheid. In het voorjaar noemen we dat voorjaarsvermoeidheid, terwijl we het in de zomer eerder aan de hitte toeschrijven.”

„Daarnaast kan het meespelen dat mensen het er onderling over hebben: ’de voorjaarsvermoeidheid komt er weer aan’. Die verwachting alleen al kan een krachtig effect hebben op hoe mensen signalen van hun lichaam interpreteren en benoemen.”

Waar wél duidelijk wetenschappelijk bewijs voor is, is dat veel mensen last hebben van de overgang naar de zomertijd. Volgens de slaapexpert gaat het om ongeveer een kwart van de bevolking. „Feit is dat we afgelopen weekend een uur korter hebben geslapen. Je kan spreken van een mini-jetlag. Door die slaapdeprivatie is er in de dagen na de overgang zelfs een licht verhoogde kans op hartinfarcten en beroertes. Het is dus zeker niet zo onschuldig als we soms denken.”

Tips

Voor mensen die zich vermoeid voelen in het voorjaar, adviseert Lenaert hetzelfde als bij ’gewone’ vermoeidheid: „We hebben een biologische klok in onze hersenen die sterk reageert op daglicht. Beweging en naar buiten gaan, dus het opzoeken van zonlicht, helpen om je energieniveau te verhogen. Het stimuleert ook de vitamine D-productie en heeft een positief effect op je stemming.”

Als je last hebt van een soort jetlag door de zomertijd, geeft hij nog een praktische tip: „Omdat het ’s ochtends eerder licht wordt, kun je ongewenst vroeg wakker worden. Zorg daarom dat je slaapkamer goed verduisterd en koel is.”

Tot slot adviseert de slaapexpert om niet extra vroeg naar bed te gaan omdat je een uur eerder moet opstaan. „Dat werkt juist averechts. Luister naar je lichaam en ga pas naar bed als je echt slaperig bent. Anders lig je alleen maar te woelen en te piekeren omdat je niet kan slapen. Ga liever iets later naar bed, zodat je sneller in slaap valt.”

Bron: Telegraaf